|
ONLINE ВЕРЗИЈА |
|
|
ПЕЧАТЕНА ВЕРЗИЈА |
|
Buxheti i RM, procesi buxhetor dhe pjesemarrja e qytetareve
BUXHETI, PASQYRE PER PRIORITETET E QEVERISE
Per ceshtjen e buxhetit shteteror, si fushe qe ka te beje me planifikimin e te ardhurave dfhe shpenzimeve te sektorit publik, ne Maqedoni diskutohet vetem ne institucionet dhe rrethet akademike. Opinioni ka shume pak njohuri nga kjo fushe. Por, si vend me nivel te larte te korrupsionit, eshte e nevojshme qe te sigurohet qsje me e gjere dhe kuptimi per te dhenat financiare te cilat jane relevante edhe per opinionin. Kjo do te mundesoje qe me shume akrtore ne shoqero te ndikojne mbi pergjegjesine dhe udheheqjen e drejte te mjeteve publike. Me qellim qe te kontribuohet per kete, “Bota qytetare” ne kete dhe dy numrat e ardhshem do t’i prezantoje konceptet lidhur me buxhetin shteteror, procesin e pergatitjes se tij dhe mundesine qe qytetaret te kene ndikim..
Definicioni per buxhetin shteteror
Buxheti shteteror eshte plan financiar i cili i prezanton te ardhurat e parapara dhe shpenzimet e qeverise per vitin qe pason. Qeveria i planifikon te ardhurat te cilat grumbullohen gjate vitit dhe menyren se si duhet ato te grumbullohen dhe i planifikon shpenzimet, gjegjesisht te hollar te cilat do te shpenzohen dhe menyren se si ato do te shpenzohen.
Definicioni administrativ eshte dhene ne Ligjin per buxhete te Republikes se Maqedonise (Gazeta zyrtare nr.35 nga data 07.05.2001) ku thote se “Buxheti paraqet plan vjetor te funksioneve dhe obligimeve te Republikes se Maqedonise, te njesive te veteqeverisjes lokale dhe te fondeve, ndersa perbehet nga vleresimi vjetor i te ardhurave dhe shpenzimeve sipas dedikimit”. Ky ligj e definon menyren se si planifikohet buxheti shteteror, pergatitet, miratohet, zbatohet dhe kontrollohet.
Deficiti buxhetor dhe borxhi publik
Kur te ardhurat jane te njejta me shpenzimet, buxheti eshte i balancuar. Kur te ardhurat jane me te larta se shpenzimet, ne buxhet paraqitet suficiti, dhe anasjelltas, kur shpenzimet jane me te larta se te ardhurat, paraqitet deficiti. Ne rast te deficitit, Qeveria duhet te huazoje ose te leshoje te holla ne qarkullim.
Borxhi publik definohet si huazime te akumuluara te shtetit ose obligimet e pergjithshme te Qeverise ne nje moment te caktuar. Borxhi publik mund te klasifikohet si nga vendi dhe i huaj, varesisht nga ajo se cilet jane kredituesit, gjegjesisht nese ata gjenden ne vend ose jashte vendit.
Funksionet e buxhetit
Buxheti shteteror ka tre funksione kryesore:
1. T’i tregoje qellimet kryesore te Qeverise per vitin e dhene fiskal;
2. Te sherbeje si instrument i cili do t’i mundesoje Qeverise te ndikoje mbi situaten ekonomike ne vend;
3. Te sherbeje si sistem i cili realizon kontroll gjate grumbullimit dhe shpenzimit te mjeteve buxhetore.
Qeveroa nepermjet politikes se saj fiskale i definon metodat dhe aktivitetet te cilat i shfrytezon qe t’i gjeje, grumbulloje dhe t’i perdore ne menyre efikase resurset per zbatimin e programit te saj. Politika fiskale eshte pjesa me e rendesishme nga politika ekonomike, duke i perfshire politikat te cilat sigurojne grumbullimin e te adhurave ne buxhet, politikat per shpenzimin buxhetor dhe administrimin e borxhit publik.
Politika fiskale shfrytezohet qe te stabilizohet ekonomia kur ajo eshte ne renie ose ka inflacion te madh. Kur ekonomia eshte ne renie, BPV gjithashtu bie, konsumatoret shpenzojne pak, kompanite nuk investojne dhe i largojne nga puna punetoret. Qeveria mund ta nderprese kete renie dhe ta stimuloje aktivitetin ekonomik me rritjen e kerkeses nepermjet shpenzimit publik, qe shpie deri te rritja e BPV.
Struktura e buxhetit
Ne Maqedoni buxheti shteteror ka dy nivele: buxheti i shtetit (i cili i perfshin edhe buxhetet e fondeve te pavarurura) dhe buxhetet e njesive te veteqeverisjes lokale. Me qellim qe te vertetohen te ardhurat dhe shpenzimet e pergjithshme, keto buxhete mblidhen dhe prezantohen si buxhet i vetem: buxheti i shtetit.
Te ardhurat ne buxhet grumbullohet nepermjet tatimeve, taksave dhe te ardhurave te realizuara nga ndermarrjet publike.
Shpenzimet ne buxhet mund te klasifikohen ne disa menyra: klasifikim ekonomik, administrativ dhe funksional.
Klasifikimi ekonomik eshte i domosdoshem per shkak te analizes se buxhetit dhe percaktimit te rolit te politikes makroekonomike dhe fiskale. Kategorite kryesore te shpenzimeve jane: shpenzimet rrjedhese, te cilat perfshine shpenzimet afatshkurte per sherbime dhe te mira, te cilat jane te domosdoshme per realizimin e aktiviteteve te qeverise, dhe shpenzimet kapitale, te cilat nenkuptojne mjetet dhe transfero kapitale.
Klasifikimi administrativ tregon se kush i shpenzon te hollat, do te thote shpenzimet jane ndare sipas njesive administrative, te cilat i shfrytezojne mjetet e dhena buxhetore (per shembull Ministria e Drejtesise, Ministria e Shendetesise etj.).
Klasifikimi funksional tregon pse shpenzohen mjetet: shendetesi, arsim, rendi publik dhe qetesia etj. Nese fonde te caktuara i jane dhene ndonje ministrie, eshte e nevojshme qe te nenkuptohet se ata shpenzojne ne sektorin qe i mbulon kjo ministri. Per shembull, shpenzimet per institucion ushatark te shendetesise shfaqen si shpenzime te Ministrise se Mbrojtjes, por duke u bazuar ne klasifikimin funksional, keto jane shpenzime per shendetesi, ashtu sic shpentimet per akademine ushatarake jane shpenzime per arsim.
Suncica Sazdovska
|
|
|
|
 Крај на почетокотТоа што треба да го изнесам во овој простор, не е вообичаениот став , туку коментар за последниот број на „Граѓански свет” во оваа форма.
|  |
Кампањата “Учиме за ЕУ”
Прашањето за уставното име на Македонија го засени интересот за УнијатаШто е Европска Унија? Кои се земјите членки на ЕУ? Која е целта на проширувањето на ЕУ? Кои се симболите и химната на ЕУ? Зошто е создадена Европската Унија? Ова се некои од прашањата кои им се поставуваат на основците и средношколците од 102 училишта во земјава, како дел од кампањата “Учиме за ЕУ”, којашто ја реализираат Секретаријатот за европски прашања во Владата и Министерството за образование и наука. | |
Реализирана најголемата еколошка акција кај нас
Македонија засади над два милиони саднициНад 2 милиони садници засадени во еден ден е апсолутниот рекорд кој го постигнаа граѓаните на Македонија на 12 март, Денот на дрвото. Во граѓанската акција “Ден на дрвото - засади ја својата иднина” учествува околу 200.000 граѓани, вклучувајќи ги и децата од градинките, учениците, студентите и дипломатите. Граѓанската акција за пошумување на Македонија од самиот почеток ја иницира еден од нашите најпознати уметници, оперскиот пејач Борис Трајанов, а вклучени беа и близу 170 познати имиња од јавниот живот, меѓу кои и Калиопи, Каролина Гочева, Индира Кастратовиќ, Бубо Каров и други. | |
Катерина Хаџи-Мицева
Кодекси на добро однесувањеКодексот на добро однесување се дефинира[1] како доброволен договор помеѓу неколку организации со заеднички интерес, за одредени принципи или стандарди на однесување, коишто даваат насоки, или пак се обврзувачки за организациите, развиен преку заедничко учество и соработка во донесувањето. Бидејќи кодексот е механизам кој се донесува доброволно и е вид на саморегулирање, начинот на неговото спроведување мора однапред да биде одреден и механизмите треба да бидат вградени во кодексот | |
Граѓанска организација Англунипе - Тетово
Факултативната настава на ромски јазик - препознатлива активностГраѓанската организација „Англунипе” од Тетово дејствува во областа на развојот на образованието на ромската популација и на човековите и материјалните ресурси на Ромите во земјава. Се залага за вклучување на Ромите во институциите на системот, за надминување на проблемите на заедницата на локално и на национално ниво. Освен програми за образование, спроведува и програми за развој на економските ресурси и за унапредување на правата на децата Роми и на жената Ромка | |
Донација
Нов парк од Космофон за штитениците на заводот во Демир КапијаСпецијалниот завод за лицата со посебни потреби во Демир Капија доби нов спортско-рекреативен парк, донација од компанијата Космофон. Паркот е изграден во дворот на заводот на површина од 280 метри квадратни. Неговите штитеници ќе можат да се рекреираат на игралишта за ракомет и мал фудбал, во посебниот дел со нишалки, патеки од павер-елементи и фонтана, а целата околина е засадена со зеленило | |
Проект на Биосфера од Битола
Уреден дворот на Домот за доенчиња и мали децаВо изминатите седум месеци Центарот за едукација и заштита на животната средина и природата Биосфера од Битола работи на проектот “Со љубов за нашите деца”, чија цел е прибирање средства од локални извори за просторно уредување на дворот на Домот за доенчиња и мали деца во Битола | |
|
|
